Nieuwe TOjuli-eis: wat verandert er per woningtype?

Waar moeten ontwerpers rekening mee houden na de invoering van de aangescherpte TOjuli-eis? En wat gebeurt er als een ontwerp niet aan de eis voldoet?

Per 1 juli 2024 wordt de TOjuli-eis aangescherpt. Voorheen was het toepassen van actieve koeling, zoals vloerkoeling, voldoende om de TOjuli-score op nul te zetten. Met de nieuwe regelgeving is dat niet langer voldoende. Dat betekent dat naast actieve koeling aanvullende maatregelen nodig zijn om oververhitting te voorkomen. In de praktijk blijkt vaak pas laat in het ontwerpproces of een woning aan de nieuwe TOjuli-eis voldoet. Daarom heeft DVI onderzocht welke maatregelen ontwerpers kunnen meenemen in zowel het proces als het ontwerp om aan de aangescherpte eisen te voldoen. Zo weet je beter wat je vanaf 1 juli kunt verwachten.

Welke gevolgen heeft de nieuwe TOjuli-eis voor jouw ontwerp?

Binnen de nieuwe TOjuli-methodiek wordt onderscheid gemaakt tussen woongebouwen en grondgebonden woningen. Ons onderzoek richtte zich op de volgende woningtypen:

• appartementen 
• rijwoningen 
• hoekwoningen 
• twee-onder-één-kapwoningen 
• vrijstaande woningen 

Voor de nieuwe eis geldt in algemene zin dat woningen met relatief weinig raamoppervlak meestal geen aanvullende maatregelen nodig hebben om oververhitting te voorkomen. Met ‘weinig ramen’ wordt bedoeld dat de verhouding tussen raamoppervlakte en gebruiksoppervlakte (GBO) kleiner dan of gelijk aan 0,2 is. Oftewel: per 10 m² gebruiksoppervlakte mag maximaal 2 m² raamoppervlak aanwezig zijn. Wanneer een ontwerp niet aan deze verhouding voldoet en dat zal in de praktijk regelmatig voorkomen, moeten aanvullende maatregelen worden toegepast. Denk bijvoorbeeld aan:

• zonwering 
• zonwerend glas 
• overstekken 
• screens 

Omdat ieder woningtype anders reageert op zoninstraling en warmteopbouw, verschillen ook de benodigde maatregelen per situatie. Hieronder geven we een indicatie van de verwachte impact per woningtype. Let op: onderstaande indicaties zijn gebaseerd op meerdere referentieprojecten. Omdat ieder project uniek is, blijft een projectspecifieke berekening altijd noodzakelijk.

Appartementen

Appartementen zullen in veel gevallen aanvullende maatregelen nodig hebben om te voldoen aan de nieuwe TOjuli-eis. Zeker appartementen met één bouwlaag, grote puien en veel glasoppervlak zijn gevoelig voor oververhitting. Mogelijke oplossingen zijn:

• zonwerend glas 
• buitenzonwering 
• screens 

Afhankelijk van de gewenste uitstraling en functionaliteit kan hierin een passende keuze worden gemaakt. Daarnaast kan een GTO-berekening voor een selectie van woningen worden uitgevoerd. Daarmee kan het aantal benodigde maatregelen soms worden beperkt.

Rijwoningen

Rijwoningen — ook wel tussenwoningen genoemd — zullen naar verwachting in veel gevallen zonder aanvullende maatregelen voldoen aan de aangescherpte TOjuli-eis. Door het relatief beperkte aantal gevels en een gunstige verhouding tussen GBO en raamoppervlak voldoet dit woningtype vaak al aan de voorwaarde voor ‘weinig ramen’.

Hoekwoningen

Hoekwoningen hebben over het algemeen een vergelijkbaar raamoppervlak als twee-onder-één-kapwoningen. Omdat het gebruiksoppervlak meestal kleiner is, verwachten we dat dit woningtype vaker niet zal voldoen aan de aangescherpte TOjuli-eis. In veel gevallen zullen daarom aanvullende maatregelen nodig zijn om oververhitting te beperken.

Twee-onder-één-kapwoningen

Twee-onder-één-kapwoningen voldoen in veel gevallen wél aan de voorwaarde voor ‘weinig ramen’. Dat komt doordat het gebruiksoppervlak vaak relatief groot is, terwijl het raamoppervlak vergelijkbaar blijft met dat van een hoekwoning.

Vrijstaande woningen

Vrijstaande woningen beschikken vaak over vier gevels en relatief veel glasoppervlak. Daardoor zullen ook deze woningen regelmatig aanvullende maatregelen nodig hebben om te voldoen aan de TOjuli-eis. Voor de hand liggende oplossingen zijn:

• buitenzonwering 
• zonwerend glas 
• overstekken 

Ook hier geldt dat de uiteindelijke situatie afhankelijk blijft van het ontwerp.

Houd rekening met kopersopties

Een belangrijk aandachtspunt binnen het ontwerp zijn kopersopties. Deze kunnen namelijk grote invloed hebben op zowel het gebruiksoppervlak als het raamoppervlak van een woning. Wanneer kopersopties leiden tot een groter gebruiksoppervlak, kan een woningtype dat eerst niet voldeed alsnog aan de TOjuli-eis voldoen.Het tegenovergestelde komt echter ook voor. Kiest een koper bijvoorbeeld voor:

• een erker 
• extra dakramen 
• een dakkapel 

dan neemt het glasoppervlak toe en kan een woning alsnog niet voldoen aan de aangescherpte eisen. De invloed van kopersopties blijft daarom sterk projectspecifiek. Wij adviseren om deze opties vroegtijdig door te rekenen om verrassingen later in het proces te voorkomen.

Wat als een ontwerp niet voldoet aan de TOjuli-eis?

Wanneer een ontwerp niet voldoet aan de voorwaarde voor ‘weinig ramen’, zijn er verschillende mogelijkheden om alsnog aan de TOjuli-eis te voldoen. Afhankelijk van het project kan worden gekozen voor:

• een Bijlage AA-berekening (NTA 8800) of koellastberekening 
• een GTO-berekening op ruimteniveau 
• een reguliere energieprestatieberekening waarbij de TOjuli-eis op appartementniveau wordt beoordeeld 

In de praktijk zijn vooral de GTO-berekening en de reguliere energieprestatieberekening het meest toepasbaar. Deze methodes zijn relatief overzichtelijk en breed inzetbaar binnen verschillende woningtypen.

Gelukkig kunnen wij hierbij ondersteunen.

Conclusie

De aangescherpte TOjuli-eis heeft grote invloed op het ontwerp van nieuwbouwwoningen. Daarom is het belangrijk om al vroeg in het ontwerpproces rekening te houden met maatregelen tegen oververhitting. Een goede voorbereiding voorkomt verrassingen, vertragingen en onvoorziene ontwerpwijzigingen in een later stadium van het project. Integraal ontwerpen wordt daarmee steeds belangrijker. Hoe eerder inzicht bestaat in de gevolgen van ontwerpkeuzes, hoe beter kan worden gestuurd op comfort, regelgeving en kosten.